Ontdek de verhalen achter het nieuws

Het Verdrag van Marrakesh: meer dan een intentieverklaring

Het zogeheten Marrakesh‑pact – officieel het VN‑Migratiepact – is een niet‑bindende internationale afspraak die landen helpt samenwerken rond veilige, ordelijke en reguliere migratie. Hoewel het juridisch niet afdwingbaar is, speelt het een belangrijke rol in diplomatie, internationale afspraken en het stroomlijnen van migratiebeleid.

Nederland stemde in 2018 in met het pact, maar het debat was fel. Niet alleen over de inhoud, maar vooral over de vraag: wat betekent het als een niet‑bindend pact in de toekomst tóch bindend wordt?

Waarom Nederland het pact steunt

Volgens de Nederlandse regering biedt het pact een diplomatiek instrument om migratie beter te beheersen en afspraken te maken met landen van herkomst en doorreis. Het doel is niet om migratie te stimuleren, maar om chaos en ongereguleerde stromen te voorkomen.

De staatssecretaris benadrukte destijds dat het pact:

• geen nieuwe rechten creëert voor migranten;
• niet juridisch afdwingbaar is;
• helpt bij internationale samenwerking om irreguliere migratie tegen te gaan.

Voor Nederland betekent dit vooral:

• betere afspraken over terugkeer;
• meer grip op migratiestromen;
• internationale samenwerking zonder juridische verplichtingen.

Wat als een niet‑bindend pact tóch bindend wordt?

Hoewel het pact nu niet bindend is, kan internationale gewoontevorming of toekomstige verdragen ervoor zorgen dat elementen ervan indirect invloed krijgen op nationaal beleid. Dat gebeurt vaker in het internationaal recht.

Mogelijke lange‑termijnscenario’s:

• Normatieve druk: landen voelen zich verplicht om richtlijnen te volgen, ook zonder juridische dwang.
• Rechterlijke interpretatie: advocaten kunnen proberen het pact te gebruiken als ondersteunend argument in procedures, ook al geeft het geen formele rechten.
• Toekomstige verdragen: het pact kan dienen als basis voor wél bindende afspraken.

De Nederlandse regering gaf aan dat dit niet snel zal gebeuren, omdat het pact expliciet geen juridische verplichtingen bevat. Maar politiek blijft de discussie bestaan.

Welke partijen stemden voor en welke tegen?

Tijdens het Kamerdebat over het Marrakesh‑pact werd duidelijk dat de steun niet unaniem was.

Partijen die vóór het pact waren

Deze partijen stemden in met het Nederlandse akkoord met het pact:

• VVD
• CDA
• D66
• ChristenUnie
• GroenLinks
• PvdA
• SP (kritisch, maar niet tegen in het debat)
• DENK

Partijen die tegen waren

Deze partijen wilden dat Nederland het pact níet zou steunen:

• Forum voor Democratie
• PVV
• 50PLUS
• SGP
• Partij voor de Dieren (kritisch en niet overtuigd van noodzaak)

De tegenstanders uitten zorgen over:

• mogelijke aanzuigende werking;
• onduidelijkheid over juridische gevolgen;
• gebrek aan een Nederlandse vertaling van de tekst.

Stand van zaken nu

1. Het Marrakesh-pact zelf: juridisch niet bindend — nog steeds zo

Het VN Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration (GCM) blijft een niet-juridisch bindende politieke afspraak tussen staten. Het pact heeft geen juridische afdwingbare verplichtingen onder internationaal recht en geeft landen expliciet de soevereiniteit om hun eigen migratiebeleid te bepalen. Wikipedia

Wat dit concreet betekent:

• Het creëert geen nieuwe migratierechten of plichten. Wikipedia

• Nationale rechtbanken hebben het GCM niet gebruikt als juridische basis om wetten af te dwingen. Er zijn geen bekende voorbeelden waarin het pact juridisch bindend werd verklaard in Nederland of elders. Wikipedia

• Advocaten en rechtbanken kunnen er slechts als interpretatiefactor naar verwijzen, maar het verandert geen bestaande nationale wet-of regelgeving op zichzelf.

👉 Conclusie: de grootste angst van tegenstanders — dat het pact plots juridisch bindend wordt — is niet uitgekomen.

2. Aanzuigende werking: migratiepatronen zijn niet rechtstreeks te herleiden tot het pact

Het Marrakesh-pact zelf bevat geen mechanismen om migratie te stimuleren. Het richt zich op veilige, geordende en reguliere migratie, maar er is geen aantoonbaar causaal verband tussen de ondertekening van het pact en grote stijgingen van migratie naar Nederland of de EU. De factoren achter migratie — oorlog, armoede, klimaat, familiebanden — blijven dominant. Wikipedia

Wel speelt mee dat migratie in Europa de afgelopen jaren politiek én maatschappelijk sterker leeft dan ooit — maar dat wordt vooral verklaard door:

• langdurig hoge aantallen asielzoekers sinds 2015;

• moeilijkheden in opvangsystemen;

• politieke polarisatie rond migratie- en asielbeleid.

👉 Geen duidelijk bewijs dat het pact een ‘aanzuigende werking’ heeft veroorzaakt. De meeste migranten en vluchtelingen reageren op oorzaken die buiten het pact liggen.

3. Europese migratiewetgeving in de plaats van Marrakesh-effecten

Waar de discussie in Nederland na 2018 vooral over het Marrakesh-pact ging, heeft het EU-Asiel- en Migratiepact (EU Migration and Asylum Pact) de aandacht overgenomen als werkelijke juridische en beleidsmatige verandering:

Wat gebeurt er?

✔️ De EU-staten, waaronder Nederland, zijn bezig met de implementatie van het nieuwe EU Asiel- en Migratiepact dat op 12 juni 2026 in werking treedt. Rijksoverheid
✔️ Nederland heeft een uitvoerings- en implementatiewet rond dit pact in de Tweede Kamer ingediend om Europese regels in nationale wetgeving te verwerken. Rijksoverheid
✔️ De EU wil migratieprocedures efficiënter maken, de buitengrenzen versterken, herplaatsing en solidariteit tussen lidstaten regelen en snellere terugkeer bij afwijzing mogelijk maken. Consilium+1
✔️ Europese regels over veilige landen van herkomst en veilige derde landen worden voorbereid, wat gevolgen kan hebben voor de toelatings- en terugkeerroutines. Consilium

Belangrijk

Dit EU-pact is wél juridisch bindend voor lidstaten als het eenmaal in werking treedt, omdat het uit EU-verordeningen en richtlijnen bestaat — anders dan het VN-Migratiepact zelf.

👉 De echte beleidsveranderingen zitten dus vooral op EU-niveau, niet in het niet-bindende Marrakesh-pact.

4. Nationale debat: politiek en perceptie blijven belangrijk

Ook in Nederland bleef het debat rond migratie gevoelig:

• Er zijn zorgen bij gemeenten over druk op opvang en uitvoering van migratiebeleid (kleine politieke en maatschappelijke crises). Reddit

• Partijen blijven verdeeld over EU-maatregelen en nationale rechten versus Europese regels.

👉 Het VN-Migratiepact zelf ligt politiek minder zwaar dan vóór 2018; het debat heeft vooral verplaatst naar EU-wetgeving en nationale invulling daarvan.

5. Mogelijke lange-termijn gevolgen voor Nederland

A. Migratiebeheer en flexibiliteit

Het VN-pact blijft een referentie voor internationale samenwerking; het draagt bij aan:

• dialoog tussen landen rond migratie;

• gezamenlijke capaciteitsopbouw;

• internationale best practices. Wikipedia

Dit kan op de lange termijn indirect beleid beïnvloeden — doordat staten vaker samenwerken — maar zulke effecten zijn soft law, dus politiek en beleidsmatig, niet juridisch.

B. Versterkte EU-regulering

Omdat Nederland deel uitmaakt van de EU en het nieuwe Asiel- en Migratiepact implementeert, zullen:

• procedures voor asiel en terugkeer veranderen;

• grensbeheer en registratie anders georganiseerd worden;

• solidariteit en herverdeling tussen lidstaten structureler worden gereguleerd. Rijksoverheid

C. Rechtsbescherming en procedures

Organisaties zoals de Nederlandse Adviesraad Migratie waarschuwen voor potentiële knelpunten rondom rechtsbescherming van asielzoekers bij implementatie van EU-regels — wat kan leiden tot discussie en rechterlijke toetsing. adviesraadmigratie.nl

D. Geen juridische verplichtingen uit Marrakesh zelf

Het oorspronkelijke VN-Migratiepact genereert geen verplichtingen waar Nederland aan vastzit, en dit blijft zo zolang landen het niet omzetten in bindende verdragen. Wikipedia

Samengevat