De film Nuremberg (2025) is gebaseerd op het non-fictieboek The Nazi and the Psychiatrist (2013) van Jack El-Hai.

Deze blog post omvat een goede en gestructureerde beschrijving van de belangrijkste personen in The Nazi and the Psychiatrist van Jack El-Hai — inclusief de achtergrond van de nazileiders die in het boek centraal staan.

Hoofdpersonen in The Nazi and the Psychiatrist

Dr. Douglas M. Kelley

Amerikaanse legerpsychiater en de feitelijke hoofdpersoon van het boek.

• Hij krijgt in 1945 de opdracht om de gevangen topnazileiders in Neurenberg psychologisch te onderzoeken.
• Kelley wil begrijpen hoe “gewone” mensen tot massamoord kunnen komen.
• Hij voert persoonlijkheidstests uit (o.a. de Rorschachtest) en probeert te bepalen of de nazi’s geestesziek zijn of moreel verantwoordelijk.
• Zijn fascinatie voor Hermann Göring wordt een rode draad in het boek.
• Later in zijn leven raakt Kelley geobsedeerd door de vraag of het kwaad in iedereen kan schuilen — een thema dat hem nooit meer loslaat.

De nazileiders in het boek

Hermann Göring — de narcistische strateeg

Rang: Reichsmarschall, tweede man van het Derde Rijk.

Achtergrond:

• Held van de Eerste Wereldoorlog, later oprichter van de Gestapo en architect van de concentratiekampen.
• Speelde een sleutelrol in de economische plundering van Europa.
• Tijdens de processen is hij charismatisch, manipulatief en probeert hij de rechtbank te domineren. In het boek:
• Kelley ziet in Göring een intelligente, ijdele en gevaarlijk overtuigende persoonlijkheid.
• Göring probeert Kelley te bespelen en ziet hem als een intellectuele sparringpartner.
• Zijn zelfmoord vlak voor de executie is een dramatisch hoogtepunt.

Kernprofiel:

• Hoogfunctionerende narcistische persoonlijkheid
• Theatraal, charismatisch, dominant
• Sterk manipulatief vermogen

Kenmerken volgens Kelley:

• Göring had een uitzonderlijk sterke ego-structuur: geen tekenen van psychose, waanzin of cognitieve achteruitgang.
• Hij gebruikte humor, charme en intellectuele bravoure om controle te houden over gesprekken.
• Zijn narcisme was niet oppervlakkig; het was gepantserd met een diep geloof in zijn eigen historische rol.
• Hij zag zichzelf als een ridderfiguur, een man van eer, zelfs binnen het nazisme.
• Kelley merkte dat Göring geen schuldgevoel toonde — niet door gebrek aan empathie, maar door een ideologisch consistent wereldbeeld waarin zijn daden logisch waren.

Verdedigingsmechanismen:

• Rationalisatie (“Ik deed wat nodig was voor Duitsland”)
• Intellectuele dominantie
• Charme-offensief
• Minachting voor zwakte

Waarom hij fascinerend was voor Kelley: Göring was het levende bewijs dat kwaad niet per se voortkomt uit krankzinnigheid, maar uit overtuiging, ambitie en persoonlijkheid.

Rudolf Hess — de paranoïde mysticus

Rang: Plaatsvervanger van Hitler.

Achtergrond:

• Bekend om zijn bizarre solovlucht naar Schotland in 1941, zogenaamd om vrede te onderhandelen.
• Tijdens Neurenberg gedraagt hij zich verward, vergeetachtig en paranoïde. In het boek:
• Kelley onderzoekt of Hess’ geheugenverlies echt is of gespeeld.
• De diagnose blijft complex: theatrale persoonlijkheid, maar niet psychotisch.

Kernprofiel:

• Paranoïde trekken
• Hysteriform gedrag
• Sterke neiging tot dissociatie

Kenmerken volgens Kelley:

• Hess’ geheugenverlies was waarschijnlijk geveinsd of gedeeltelijk psychogeen.
• Hij vertoonde magisch denken, obsessies en een bijna religieuze verering van Hitler.
• Zijn persoonlijkheid was rigide, angstig en afhankelijk.
• Hij leefde in een wereld van symboliek, tekens en complotten.

Verdedigingsmechanismen:

• Dissociatie
• Ontkenning
• Theatraliteit

Kelley’s conclusie: Hess was niet krankzinnig, maar psychologisch fragiel, met een persoonlijkheid die vatbaar was voor extreme ideologieën.

Joachim von Ribbentrop — de lege opportunist

Rang: Minister van Buitenlandse Zaken.

Achtergrond:

• Architect van het Molotov–Ribbentrop-pact.
• Fanatiek nazi, maar intellectueel middelmatig. In het boek:
• Kelley ziet hem als onzeker, afhankelijk van Hitlers goedkeuring en zonder eigen moreel kompas.

Kernprofiel:

• Onzeker, afhankelijk, conformistisch
• Beperkte empathie, maar geen sadist
• Sterke behoefte aan externe bevestiging

Kenmerken volgens Kelley:

• Ribbentrop had een zwakke persoonlijkheidsstructuur: weinig eigen ideeën, veel imitatiegedrag.
• Hij was intellectueel middelmatig, maar sociaal ambitieus.
• Zijn fanatisme kwam voort uit angst om niet loyaal genoeg te lijken.
• Hij was een schoolvoorbeeld van de bureaucratische dader: geen monster, maar een man zonder ruggengraat.

Verdedigingsmechanismen:

• Projectie
• Schuld afschuiven
• Overmatige onderwerping aan autoriteit

Albert Speer — de charmante intellectueel

Rang: Minister van Bewapening, Hitlers favoriete architect.

Achtergrond:

• Verantwoordelijk voor de wapenproductie en inzet van miljoenen dwangarbeiders.
• Presenteert zichzelf tijdens het proces als de “redelijke nazi”. In het boek:
• Kelley twijfelt aan Speers oprechtheid.
• Speer is charmant, intelligent en strategisch — maar zijn schuld is enorm.

Kernprofiel:

• Hoogintelligent, strategisch, sociaal vaardig
• Antisociale trekken gemaskeerd door charme
• Sterke zelfpresentatievaardigheden

Kenmerken volgens Kelley:

• Speer was de enige die oprecht berouw leek te tonen, maar Kelley bleef sceptisch.
• Hij had een uitstekend vermogen tot zelfreflectie, maar gebruikte dat ook om zichzelf te beschermen.
• Zijn intellect maakte hem gevaarlijker dan de luidruchtige fanatici.
• Hij was een meester in imago-management: de “goede nazi”.

Verdedigingsmechanismen:

• Intellectuele rationalisatie
• Selectieve verantwoordelijkheid
• Charmante zelfpresentatie

Wilhelm Keitel — de volgzame bureaucraat

Rang: Chef van het OKW (Oberkommando der Wehrmacht).

Achtergrond:

• Tekende talloze bevelen voor executies, vergeldingsacties en deportaties.
• Wordt vaak gezien als een slaafse uitvoerder van Hitlers wil. In het boek:
• Kelley ziet hem als een volgzame bureaucraat zonder morele ruggengraat.

Kernprofiel:

• Extreem gehoorzaam, conflictvermijdend
• Afhankelijk van autoriteit
• Moreel passief

Kenmerken volgens Kelley:

• Keitel was geen ideoloog, maar een functionaris die nooit ‘nee’ kon zeggen.
• Hij had een zwakke wil, maar een sterke behoefte aan structuur en hiërarchie.
• Zijn daden waren gruwelijk, maar voortgekomen uit onderwerping, niet overtuiging.

Verdedigingsmechanismen:

• Pleasen
• Ontkenning van eigen verantwoordelijkheid
• “Ik volgde bevelen” als levensmotto

Hans Frank — de schuldige intellectueel

Rang: Gouverneur-generaal van Polen.

Achtergrond:

• Direct verantwoordelijk voor massamoord, deportaties en terreur in het Generalgouvernement.
• Bekend als de “slager van Polen”. In het boek:
• Frank toont spijt, maar Kelley twijfelt of dit oprecht is of zelfbehoud.

Kernprofiel:

• Intelligent, cultureel gevormd
• Schuldgevoel en zelfhaat na de oorlog
• Innerlijk conflict tussen zelfbeeld en daden

Kenmerken volgens Kelley:

• Frank was een van de weinigen die existentiële schuld toonde.
• Zijn dagboeken waren een bron van zelfrechtvaardiging én zelfveroordeling.
• Hij worstelde met het contrast tussen zijn juridische opleiding en zijn rol in massamoord.

Verdedigingsmechanismen:

• Schuld-bekentenis als zelfverlossing
• Religieuze bekering
• Zelfverachting

Julius Streicher — de primitieve fanaticus

Rang: Propagandist, uitgever van Der Stürmer.

Achtergrond:

• Fanatiek antisemitisch agitator.
• Geen militair of beleidsmaker, maar zijn propaganda speelde een cruciale rol in de Jodenhaat. In het boek:
• Kelley ziet hem als paranoïde, obsessief en intellectueel beperkt.

Kernprofiel:

• Paranoïde, obsessief, antisemitisch tot in het extreme
• Beperkte intelligentie
• Sterk gedreven door haat en seksuele obsessies

Kenmerken volgens Kelley:

• Streicher was psychologisch het meest afwijkend, maar niet psychotisch.
• Zijn antisemitisme was obsessief-compulsief van aard.
• Hij had een vijandige, achterdochtige persoonlijkheid met seksuele fixaties.
• Kelley zag hem als een pathologische extremist, maar niet ontoerekeningsvatbaar.

Verdedigingsmechanismen:

• Projectie (Joden als bron van al zijn angsten)
• Paranoïde interpretaties
• Woede-uitbarstingen

Wat het boek bijzonder maakt

Jack El-Hai laat zien hoe Kelley probeert te begrijpen of het kwaad voortkomt uit ziekte, ideologie, karakter of omstandigheden. De nazileiders blijken geen monsters in medische zin — maar gewone mensen die monsterlijke keuzes maakten. Dat inzicht achtervolgt Kelley de rest van zijn leven.

Wat Kelley uiteindelijk ontdekte

De nazileiders waren niet krankzinnig. Ze waren:

• narcistisch (Göring)
• paranoïde (Hess, Streicher)
• afhankelijk en volgzaam (Keitel, Ribbentrop)
• strategisch en charmant (Speer)

Het kwaad bleek geen ziekte, maar een menselijke mogelijkheid — afhankelijk van persoonlijkheid, ideologie en omstandigheden.

Vergelijking tussen The Nazi and the Psychiatrist (boek) en Nuremberg (film)

Focus van het verhaal

Boek

• Het boek draait volledig om Dr. Douglas Kelley en zijn psychologische onderzoeken naar de nazileiders.
• Het is een non-fictie psychologische studie, gebaseerd op archiefmateriaal, interviews en Kelley’s eigen notities.
• De nadruk ligt op persoonlijkheidsanalyse, morele verantwoordelijkheid en de vraag hoe gewone mensen tot massamoord komen.

Film

• De film gebruikt het boek als basis, maar kiest voor een dramatischer, verhalend perspectief.
• Kelley blijft een hoofdfiguur, maar de film geeft meer schermtijd aan de interacties tussen de nazi’s en de rechtbank, en aan de politieke spanningen rond het proces.
• De film is minder een psychologische studie en meer een historisch drama.

Weergave van Douglas Kelley

Boek

• Zeer diepgaande psychologische portrettering.
• Veel aandacht voor zijn methodes, twijfels, fascinaties en persoonlijke worstelingen.
• El-Hai laat zien hoe Kelley’s onderzoek hem levenslang achtervolgt.

Film

• Kelley wordt neergezet als een gedreven maar conflicterende protagonist, maar met minder nuance dan in het boek.
• Zijn innerlijke strijd wordt verfilmd, maar niet met dezelfde psychologische diepgang.
• De film kiest voor dramatische scènes boven analytische reconstructies.

De nazileiders

Boek

• El-Hai geeft uitgebreide psychologische profielen, gebaseerd op Kelley’s testen, interviews en observaties.
• De nadruk ligt op persoonlijkheidsstructuur, pathologieën en morele verantwoordelijkheid.
• Het boek is rijk aan detail: Rorschachtests, gesprekken, gedragspatronen.

Film

• De film toont de nazileiders vooral via dialogen, confrontaties en rechtbankscènes.
• Psychologische diepgang is aanwezig, maar sterk gecomprimeerd.
• Göring krijgt de meeste aandacht, zoals in het boek, maar meer als dramatisch personage dan als psychologisch casus.

Historische nauwkeurigheid

Boek

• Strikt gebaseerd op historische bronnen.
• Geen dramatisering, geen fictieve scènes.
• El-Hai reconstrueert gebeurtenissen met academische precisie.

Film

• Houdt zich aan de grote lijnen van de geschiedenis, maar:
  • Dialogen zijn deels gecreëerd voor dramatisch effect.
  • Sommige gebeurtenissen worden samengevoegd of vereenvoudigd.
  • De film benadrukt spanningen en emoties die in het boek subtieler zijn.

Thema’s

Boek

• De aard van het kwaad
• Psychologie van massamoord
• De dunne lijn tussen normaliteit en destructie
• De morele verantwoordelijkheid van professionals (zoals Kelley zelf)

Film

• Rechtvaardigheid versus wraak
• Macht, manipulatie en publieke opinie
• De confrontatie tussen daders en de wereld
• De persoonlijke tol van het proces voor Kelley

Structuur

Boek

• Chronologisch, analytisch, rijk aan context.
• Veel achtergrondinformatie over Kelley’s leven, methodes en latere jaren.

Film

• Strakker, filmisch, gericht op spanningsopbouw.
• Minder achtergrond, meer focus op sleutelinteracties.

Samenvattende tabel